logotype
deco

Dla rodziców

W pierwszych latach życia dzieci rosną  i rozwijają się szybciej niż w jakimkolwiek innym okresie dorastania. Dzieci rozwijają się w sposób: fizyczny, językowy, kognitywny (poznawczy), społeczno-emocjonalny. Na rozwój malców wpływa wiele czynników.

Należy pamiętać, że każde dziecko rozwija się w sposób indywidualny. Przedstawione niżej rozdziały stanowią jedynie ogólne wskazówki.

Od narodzin do lat 6
Osoby zajmujące się tematyką rozwoju dziecka rozróżniają 2 rodzaje jego fizycznego aspektu: rozwój małej motoryki (używanie niewielkich grup mięśni dłoni i stóp) oraz rozwój dużej motoryki (używanie dużych mięśni ramion, nóg, pleców i szyi).

•    Do małej motoryki należą m.in.: sięganie po przedmioty, chwytanie, posługiwanie się różnymi rzeczami.
•    Do dużej motoryki należą m.in.: przewroty, wstawanie, chodzenie, bieganie, raczkowanie.

U noworodka wiele reakcji stanowią odruchy – maleństwo ich nie kontroluje. Wzrastające dziecko zaczyna używać swoich mięśni,  poznawać własne ciało, ucząc się jak je kontrolować oraz jak się poruszać.

Istnieje prosty schemat rozwoju motorycznego wśród dzieci, przez który każde z nich przechodzi w indywidualnym tempie. Niemowlęta najpierw rozwijają umiejętność utrzymania równowagi, a następnie ruchu (próby siadania, później raczkowania).

Maluchy, używając dużych grup mięśni, zaczynają zauważać do czego zdolne są ich ciała oraz jak w jaki sposób się poruszać. Rozwój małych grup mięśni rozpoczyna proces powstawania koordynacji wzrokowo-ruchowej i pomaga zrozumieć pociechom, że mogą one kształtować swój własny, dziecięcy świat. Dzieci w wieku przedszkolnym, u których poprawia się siła i reakcja mięśni na bodziec, doskonalą swoje zdolności motoryczne i umiejętność koordynowania i kontrolowania swoich ruchów. Pamiętajmy: każde dziecko jest wyjątkowe i rozwija się we właściwym sobie tempie!

 

Umiejętności fizyczne (motoryczne)
Kamienie milowe dziecięcego rozwoju

0-6 miesięcy: Kontrola ruchów głowy, sięganie po przedmioty, kopanie, przekręcanie się

6-12 miesięcy: Wstawanie, raczkowanie, chwytanie

1-2 rok: Chodzenie, wrzucanie zabawek do pojemnika, chwytanie przedmiotów poprzez uszczypnięcie, układanie, wspinanie się po schodach, rysowanie „esów-floresów”

2-3 rok: Kopanie piłki przed siebie, podrzucanie jej od dołu, chodzenie na palcach stóp, zakręcanie i odkręcanie nakrętek słoików, cięcie nożyczkami, przerzucanie pojedynczych stron w książkach, rysowanie kredką trzymaną kciukiem i palcem wskazującym (nie pięścią), używanie dominującej ręki, turlanie się, ugniatanie plasteliny, używanie łyżki, zdejmowanie z siebie okrycia wierzchniego


3-4 rok: Podskakiwanie na jednej nodze, budowanie wieży z małych klocków, przerysowanie okręgu, próba narysowania krzyżyka, nalewanie z małego dzbanka, rozsmarowanie masła za pomocą małego noża, samodzielne korzystanie z toalety

4-5 rok: Jeżdżenie na 4-kołowym rowerku, robienie fikołków, samodzielne wchodzenie i schodzenie ze schodów, wiązanie supłów, wycinanie wzdłuż prostej linii, układanie puzzli złożonych z małej liczby elementów, przerysowanie kwadratu i krzyżyka, krojenie niektórych produktów spożywczych, wiązanie butów, rysowanie kilku drukowanych liter (zazwyczaj tych składających się na imię dziecka)

5-6 rok: Podskakiwanie raz na jednej, raz na drugiej nodze, skakanie na skakance, ślizganie się, wycinanie prostych figur geometrycznych, przerysowanie trójkąta, kalkowanie rombu, przepisywanie swojego pierwszego imienia, pisanie cyfr od 1 do 5, zamalowanie konturów, używanie głównie ręki dominującej, samodzielne ubieranie się i mycie zębów, wiązanie muszki


Jedną z najważniejszych rzeczy, których uczy się dziecko jest umiejętność komunikacji. Komunikacja oznacza wymianę informacji, wyrażania myśli i potrzeb. Komunikować się możemy za pomocą słów, gestów, mimiki czy „mowy ciała”. Dzieci potrafią to robić już w chwili narodzin – płaczą. Niemowlęta wyrażają i realizują swoje potrzeby właśnie poprzez płacz, którego rodzaj zależy od aktualnej potrzeby.

Dzieci rosnąc i wchodząc w kontakt z innymi ludźmi i nowymi przedmiotami w otoczeniu, budują zdolności językowe, zaczynają rozumieć i używać słów. Bardzo małe dzieci potrafią zrozumieć znacznie więcej wyrazów niż samemu są zdolne zastosować. Około wieku 2 lat używają ich od 50 do 300, około wieku 3 lat – 900 i 2200 około wieku 5 lat. Poznawanie słownictwa przebiega w sposób zróżnicowany, ponieważ każde dziecko jest inne i wychowuje się w odmiennym środowisku.
W uproszczeniu można przyjąć, że rozwój językowy rozpoczyna się od wydawania niekontrolowanych dźwięków (dziecięce szczebiotanie), a następnie przechodzi w algorytm pomyśleć-ująć w słowa-wypowiedzieć. Zazwyczaj około 18 miesiąca życia dziecko używa dwu- lub trzywyrazowych zdań w „telegraficznym stylu”, stosując wyłącznie najważniejsze słowa, takie jak: „Idź, papa”. Wraz ze wzrostem zasobu słownictwa przedszkolaka i dojrzewania jego procesów myślowych zaczyna ono wypowiadać się przy pomocy dłuższych, bardziej złożonych zdań. Około 5 roku życia dzieci zazwyczaj potrafią już poprawnie stosować reguły gramatyczne w różnych formach wypowiedzi.
Chociaż rozwój językowy postępuje wg pewnego znanego porządku, każde z dzieci uczy się języka w indywidualnym tempie i włącza swój własny, unikalny styl w ten proces. Starajmy się więc nie porównywać dzieci pod względem umiejętności językowych. Niektórzy zawsze będą bardziej gadatliwi niż inni.

 

Język (komunikacja)
Kamienie milowe dziecięcego rozwoju

0-6 miesięcy: Szczebiotanie, gaworzenie, różnego rodzaju płacze zależnie od potrzeb

6-12 miesięcy: Bełkotanie, naśladowanie zasłyszanych dźwięków, rozumienie słowa „nie”

1-2 rok: Używanie jednowyrazowych zdań, włączanie wymyślonych, nieistniejących słów do wypowiedzi, znajomość przynajmniej 50 słów, połączenia dwuwyrazowe, chętne oglądanie książek obrazkowych

2-3 rok: Sporadyczne używanie trzywyrazowych zdań, rozumienie słów „co” i „gdzie”, rozumienie bardziej skomplikowanych zdań przeczących np. „nie móc”, „nie robić”, chętne wysłuchiwanie prostych książek i proszenie o powtórzenie opowieści jeszcze raz (i jeszcze raz i jeszcze raz...)

3-4 rok: Używanie trzy-, czterowyrazowych zdań, stosowanie liczby mnogiej i czasu przeszłego, powtarzanie przedszkolnych rymowanek, śpiewanie piosenek, odnoszenie się do siebie „ja”, rozumienie założeń czasowych („jutro idziemy”), rozumienie stopni przymiotników (duży i większy), wykonywanie serii dwóch lub czterech powiązanych ze sobą poleceń, rozumienie zależności „gdyby… to…”

4-5 rok: Łączenie zdań („lubię ciastka i mleko czekoladowe”), używanie zwrotów „bo” i „więc” mówiąc o skutku i przyczynie („chcę mleka, bo je lubię”) wykonywanie trzech niepowiązanych ze sobą poleceń we właściwej kolejności, rozumienie porównań (ładny, ładniejszy i najładniejszy”), wysłuchiwanie długich opowiadań, lecz także często mylne interpretowanie zawartych w nich faktów, rozumienie przedstawionej chronologii zdarzeń („Najpierw idziemy do sklepu, potem upieczemy ciasto i je jutro zjemy”)

5-6 rok: Używanie mowy zbliżonej do mowy dorosłych, z kilkoma oczywistymi błędami gramatycznymi, zabieranie głosu w odpowiednim momencie podczas rozmowy, przejawianie szczątkowej umiejętności czytania


Kiedy ludzie, zajmujący się tematyką rozwoju dziecka, wspominają o „rozwoju kognitywnym”, wspominają o tym, co malec myśli i w jaki sposób uczy się o otaczającym go świecie. „Kognitywny” znaczy tyle co: „będący do poznania”. Przedstawiona definicja uświadamia nam, że wiedza i zrozumienie nie przychodzą „ot tak”, lecz są częścią pewnego procesu. Łatwo jest zauważyć rozwój fizyczny i językowy dziecka, ponieważ możemy go bezpośrednio dostrzec i usłyszeć. Nie możemy natomiast wejść do głowy swojej pociechy i obserwować jak postępują jej procesy myślowe. I jak dotąd, jest to jeden z najbardziej fascynujących aspektów dorastania dziecka.

Małe dzieci uczą się dzięki swoim zmysłom, zbierają informacje bazujące na tym co widzą, słyszą, smakują, czują dotykiem i węchem. Podczas gdy dzieci się uczą, kontynuują także zbieranie informacji o otaczającym świecie. Te częściowe ilości danych dopełniają się nawzajem i stanowią podstawę dla dalszych etapów rozwoju dzieci i ich nauki w przyszłości.

Dzieci są „aktywnymi uczniami”, którzy zbierają informacje szukając, eksperymentując, działając. Są niczym naukowcy dokonujący odkryć dzięki badaniom, rozwiązywaniu problemów i porządkowaniu wiedzy. Uczenie się można przedstawić jako przejście od czegoś  „tajemniczego, nieznanego” do „zwyczajnego, zgłębionego”.

Przykład: Niemowlęta uczą się, że kiedy piłka potoczy się za krzesło, to nadal tam jest. Nazywa się to „stałością obiektów”.

Kiedy maluch potoczy piłeczkę w stronę klocków, dojdzie do ich rozsypania. Dziecko uczy się wtedy, że „akcja” wywołuje „wynik lub reakcję” – jedno zdarzenie pociąga za sobą następne. Nazywa się to „przyczynowością”.

Kiedy dziecko używa patyka (jako narzędzia), aby sięgnąć po niedostępną zabawkę, uczy się ono, że narzędzie lub podjęte działanie może być sposobem na osiągnięcie celu. Nazywa się to „osądem-celem”.

Kiedy dziecko w wieku przedszkolnym wypełnia wiadra piaskiem, układa klocki i czołga się przez tunele na placu zabaw, zaczyna zauważać w jaki sposób obiekty są od siebie zależne w przestrzeni. Maluchy uczą się pojęć „w”, „na”, „obok”, „pod” oraz „nad”.

 


Umiejętności kognitywne (myślowe)
Kamienie milowe rozwoju dziecięcego

0-6 miesięcy: Rzucanie zabawkami, rozpoznawanie twarzy i głosów, śledzenie przedmiotów i twarzy ludzkich wzrokiem, próbowanie wszystkiego za pomocą buzi

6-12 miesięcy: Uczenie się o przyczynie i skutku (jak sprawić, aby zabawka zadziałała lub piłeczka się potoczyła), rozumienie niektórych słów, naśladowanie innych

1-2 rok: Rozumienie „stałości obiektów” (umiejętność odnalezienia ukrytych zabawek i przewidywanie, że mama niebawem wróci), nauka poprzez eksperymentowanie i poszukiwanie (dotykanie, badanie przedmiotów), używanie zabawek, które można popychać, wskazywanie i nazywanie po imieniu znajomych ludzi, odpowiadanie na prośby (np. przynieś piłeczkę)

2-3 rok: Wskazywanie palcem na obrazki znanych przedmiotów w książce, dopasowywanie rzeczy (filiżanka i spodeczek), układanie plastikowych pierścieni wg rozmiaru, rozpoznawanie własnego odbicia w lustrze, nazywanie części ciała

3-4 rok: Rozpoznawanie i dopasowywanie kolorów, rysowanie obrazków dotyczących znanych kształtów, określanie narysowanych rzeczy, krótki opis obrazka, znajomość własnego wieku i nazwiska, świadome przeszłości i teraźniejszości, krótko zaciekawione, zna swoją płeć

4-5 rok: Wskazywanie i nazywanie niektórych kolorów, rysowanie ludzi z dwoma lub sześcioma rozpoznawalnymi częściami ciała (głowa, ramiona, nogi, stopy, dłonie, oczy, nos, buzia), liczenie z pamięci, znajomość alfabetu, naśladowanie dorosłych, znajomość nazwy swojej ulicy, wydłużony czas stanu zaciekawienia, zainteresowania, lepsze rozumienie koncepcji czasu i funkcji poszczególnych przedmiotów

5-6 rok: Opowiadanie historii zasłyszanej z książki obrazkowej z dość dużą dokładnością, porządkowanie przedmiotów wg pojedynczego parametru (kształtu, koloru, rozmiaru), używanie nożyczek i malowanie w przemyślany, rozsądny sposób, rozumienie zależności między obecnym czasem, a schematem dnia, znaczący wzrost stanu zainteresowania, głębsze rozumienie sposobu i przyczyny funkcjonowania pewnych zjawisk, rozpoczęcia prawidłowego używania określeń „jutro” i „wczoraj”

Dzieci nie rosną i nie rozwijają się na pustkowiu. Ciągle otaczają je obcy ludzie, członkowie rodziny, przyjaciele. Osoby badające zagadnienie dorastania dzieci nazywają to sferą rozwoju „społeczno-emocjonalnego”. „Społeczny” odnosi się do tego, w jaki sposób jedna osoba jest zależna od drugiej, natomiast „emocjonalny” odnosi się do czyichś odczuć dotyczących samego siebie i innych.

Można powiedzieć, że dzieci mają dwa zadania do wykonania, jeśli chodzi o rozwój społeczno-emocjonalny. Pierwsze z nich to stanie się „zaakceptowanym” - zdobycie poczucia zaufania i bezpieczeństwa. Jest to prawdopodobnie jedna z najważniejszych rzeczy w jakiej powinniśmy pomóc szkrabowi. Zauważanie i odpowiadanie na potrzeby dzieci pozwala im zrozumieć, że zawsze mogą liczyć na naszą opiekę i pomoc. Z kolei ich odpowiedzią na nasze działania będzie chęć przypodobania się, rozmowy i dzielenie się własnymi odczuciami.

Drugim z kolei zadaniem jest nauka niezależności, myślenia o sobie jak o indywidualności, która potrafi dokonywać decyzji i ponosić ich konsekwencje. Dzieci  mogą stać się niezależne dzięki zaufaniu i poczuciu bezpieczeństwa jakimi je obdarowujemy.

Nawet noworodki mają niewiele czasu by się socjalizować. Mimo, że bardzo dużo śpią to jednak okazują wyraźną chęć kontaktu z innymi ludźmi i czerpią z niego przyjemność. Najpierw niemowlę uśmiecha się, kiedy przy nim jesteśmy, karmimy je, zmieniamy pieluszkę czy bawimy się z nim. Wymienione wyżej aktywności pomagają zbudować zaufanie malca wobec nas, tworzyć relacje międzyludzkie. Niemowlaki lubią wpatrywać się w twarze i patrzeć kolejno na wszystkie osoby. Potem zaczynają naśladować otaczających je ludzi, powielając ich mimikę (uśmiechy, smutki, zabawne miny), gestykulację, dźwięki jakie wydają i sposób w jaki odnoszą się do reszty społeczności.

Wraz ze wzrostem i rozwojem dzieci, kontynuują one naśladowanie innych, a w szczególności dorosłych pełniących ważne role w ich życiu. Maluchy, kiedy próbują zyskać niezależność, często wyrażają zdecydowane „NIE!” grożąc paluszkiem. Następnie przytulają się i poklepują po plecach. Dzieci w wieku przedszkolnym również często naśladują zachowanie dorosłych kiedy nabywają umiejętności społeczno-emocjonalne. Ważne, aby zarówno rodzice jak i opiekunowie kształtowali te zachowania, które są pożądane. Kiedy ciepło się pozdrawiamy i używamy uprzejmych zwrotów do wyrażania swoich potrzeb i uczuć, dziecko „widzi” prawidłową metodę nawiązywania relacji z drugim człowiekiem.
Dzieci rozwijają i ćwiczą swoje umiejętności społeczno-emocjonalne także podczas zabawy. Zabawa również potrafi rozwijać! Niemowlaki z ciekawością oglądają inne dzieci uczestniczące w grze i odpowiadają sobie uśmiechami.  Niedługo potem potrafią już nawiązać kontakt z innymi, np. biorąc zaproponowaną zabawkę. Następnie przychodzi czas na wspólną zabawę, kiedy dzieci są razem i chętnie przebywają ze sobą. W późniejszym czasie uczą się dzielić i aktywnie grać z innymi.

 


Umiejętności społeczno-emocjonalne
Kamienie milowe rozwoju dziecięcego

0-6 miesięcy: Uśmiech, płacz, śmiech, przytulanie

6-12 miesięcy: Rozpoznawanie poszczególnych osób, obawa przed nieznajomymi

1-2 rok: Rozpoznawanie wskazanych części ciała, doświadczanie za pomocą dotyku (odchodzenie dalej w celu poznania nowych rzeczy, wracanie w pobliże osoby dorosłej kiedy znika poczucie bezpieczeństwa), sprawdzanie panujących zasad i dopuszczalnych granic dobrego zachowania, dołączanie się do wspólnych gier (stoi raczej na uboczu – nie bawi się aktywnie z innymi)

2-3 rok: Łatwe uleganie rozczarowaniu, pojawianie się pierwszych oznak poczucia humoru, niechętne dzielenie się z innymi, bawienie się blisko pozostałych dzieci, rozpoznawanie własnych przedmiotów, uczestniczenie w prostych czynnościach w grupie (klaskanie, śpiewanie, taniec), pierwsza zabawa w „dom”

3-4 rok: Zabawa w grupach, dzielenie się z innymi dziećmi, przejmowanie inicjatywy podczas zabaw, werbalne wyrażanie swojej złości, okazywanie negatywnego nastawienia wobec innych dzieci, "robienie scen"

4-5 rok: Popisywanie się w celu zwrócenia na siebie uwagi, czasem samolubne, chęć przypodobania się dorosłym, przebaczanie innym z łatwością, zainteresowanie odkrywaniem różnic płci

5-6 rok: Samodzielny wybór przyjaciół, gra w proste gry planszowe oraz w gry z elementami rywalizacji, dołączanie się do wspólnych zabaw z innymi dziećmi, chęć uczciwej zabawy

Czasem dzieci rodzą się z fizycznymi i/lub psychicznymi wadami, które mogą powodować opóźniony wzrost i rozwój. Wspomniane wady mogą mieć podłoże genetyczne, mogą być spowodowane infekcją w trakcie początkowej fazie ciąży lub przewlekłą chorobą.

Jeśli problemy zostaną zidentyfikowane we wczesnych latach rozwoju, niektóre mogą zostać częściowo lub zupełnie zażegnane. Nieudolność w leczeniu, rozpoznawaniu i leczeniu wczesnych dolegliwości może skutkować komplikacjami w całym późniejszym życiu. Stąd dowiedzą się Państwo jak używać przekazanej wiedzy na temat typowego wzrostu i rozwoju dziecka i poznają Państwo wczesne, niepokojące objawy, które pomogą zidentyfikować możliwe choroby.

 

Niepokojące symptomy dotyczące rozwoju dziecka

Wzrok:
Częste pocieranie oczu
Zaczerwienione, łzawiące lub ropiejące oczy
Zez
Trudności w odnajdywaniu małych przedmiotów

Słuch:
Nadmierna wydzielina uszna
Brak reakcji na dźwięki około wieku 6 miesięcy
Odwracanie się w stronę źródła dźwięku zawsze tym samym uchem

Mowa:
Około pierwszego roku życia nie mówi „tata” ani „mama”
Nie używa imion do nazywania znajomych osób około wieku dwóch lat

Zdrowie fizyczne:
Nie potrafi samodzielnie wstać około pierwszego roku życia
Nie potrafi samodzielnie chodzić około drugiego roku życia

Procesy myślowe:
Brak reakcji na zawołanie po imieniu około pierwszego roku życia
Poproszone nie potrafi wskazać oczu, uszu, nosa, buzi około drugiego roku życia